Sprawiliśmy kulturę - podsumowanie Bardzo Młodej Kultury w roku 2026

Jedenaście inicjatyw, dziesięć miejscowości i młodzi ludzie, którzy podczas finału opowiadali o drodze od pierwszego pomysłu do gotowego przedsięwzięcia. W Łódzkim Domu Kultury młodzi zaprezentowali efekty swojej pracy, podzielili się doświadczeniami i rozmawiali o tym, co oznacza mieć wpływ na kulturę w swoim otoczeniu. Obok dumy z tego, co udało się zrobić, były wspomnienia obaw i niepewności towarzyszących realizacji. Były też pomysły na ciąg dalszy.

Podczas podsumowania tegorocznej Bardzo Młodej Kultury głos należał do młodzieży. Uczestnicy przedstawiali przedsięwzięcia, które przygotowali wspólnie z lokalnymi instytucjami i organizacjami. Za każdą prezentacją kryła się historia podejmowania decyzji, dzielenia się zadaniami i mierzenia z wyzwaniami. Młodzi mówili o swoich spostrzeżeniach, o obawach pojawiających się na etapie tworzenia i realizacji inicjatyw oraz o satysfakcji, gdy mogli już pokazać rezultaty wspólnej pracy.

Spotkanie pozwoliło im poznać doświadczenia rówieśników z innych miejscowości. Przy różnych tematach i formach działania odnajdywali wspólny punkt: odpowiedzialność za pomysł, któremu sami nadali kształt. Rozmowa o uczestnictwie w kulturze dotyczyła więc bardzo konkretnych doświadczeń — możliwości zabrania głosu, wpływania na decyzje i doprowadzenia przedsięwzięcia do końca.

Wyraźnie wybrzmiała także chęć dalszego działania. Większość młodych uczestników zadeklarowała, że chce kontynuować współpracę z lokalnymi instytucjami lub ponownie zaangażować się w BMK. Niektórzy mieli już pomysły na kolejne inicjatywy. To ważny rezultat tegorocznego programu: wspólna praca rozbudziła apetyt na następne przedsięwzięcia.

Szczególnie wyrazistym przykładem młodzieżowej sprawczości była inicjatywa „Między Klatkami. Zacznijmy rozmowę” ze Skierniewic. Uczniowie Zespołu Szkół Zawodowych nr 2 nakręcili film „Na złych torach”, podejmujący temat kryzysu psychicznego młodego człowieka. Wybór tematu poprzedziła szkolna ankieta. To odpowiedzi rówieśników wskazały, jak ważne są dla nich problemy z akceptacją i odnalezieniem się we współczesnym świecie. Film stał się sposobem na podjęcie tej rozmowy, a jego premierze towarzyszyły panel dyskusyjny i spotkanie z psychologiem.

Młodzi stworzyli ekipę filmową i podzielili między siebie zadania związane ze scenariuszem, reżyserią, aktorstwem, zdjęciami, scenografią i organizacją planu. W pracy wspierali ich profesjonaliści oraz partnerzy projektu. W tym przedsięwzięciu dobrze widać ideę BMK: temat wyrósł z potrzeb młodzieży, uczestnicy zdecydowali, jak chcą go przedstawić, a dorośli pomogli im zdobyć umiejętności i stworzyli warunki do realizacji.

Własnych sposobów wypowiedzi szukały również pozostałe grupy. W Piotrkowie Trybunalskim uczestnicy „Pejzaży tożsamości. Nieoczywistego Piotrkowa” pokazywali na płótnach miasto widziane ze swojej perspektywy. W Zduńskiej Woli młodzież z Projektu SOUL przygotowała otwarte wydarzenie nad Kępiną, poznając wcześniej podczas warsztatów zagadnienia nagłośnienia, oświetlenia i promocji. W Ożarowie warsztaty dziennikarskie, fotograficzne i filmowe zaowocowały audycjami, filmem oraz wystawą opowiadającą o kulturze gminy. Część fotografii można było zobaczyć na przystankach autobusowych.

Łącznie w roku 2026 zrealizowanych zostało jedenaście inicjatyw w Skierniewicach, Sieradzu, Zduńskiej Woli, Łasku, Ożarowie, Zgierzu, Piotrkowie Trybunalskim, Burzeninie, Opocznie i Radomsku. W każdej młodzież współpracowała z lokalnymi partnerami, zdobywając doświadczenie w tworzeniu własnych działań kulturalnych.

Październikowe prezentacje były efektem pracy prowadzonej przez cały rok. Łódzki Dom Kultury, regionalny operator programu Narodowego Centrum Kultury Bardzo Młoda Kultura 2026–2028, łączył wsparcie inicjatyw z diagnozą, sieciowaniem oraz edukacją osób pracujących z młodzieżą.

Punktem wyjścia było rozpoznanie potrzeb młodych ludzi, ich oczekiwań i barier utrudniających uczestnictwo w kulturze. Diagnoza obejmowała również warunki pracy lokalnych środowisk i możliwości, z których mogły korzystać powstające partnerstwa. Uczestnicy uczyli się, jak rozmawiać z młodzieżą i wykorzystywać jej opinie przy planowaniu przedsięwzięć.

Od czerwca do lipca odbyło się siedem spotkań sieciująco-informacyjnych: w Zgierzu, Łowiczu, Łasku, Radomsku, Piotrkowie Trybunalskim, Opocznie i Sieradzu. Spotkali się na nich przedstawiciele instytucji kultury, szkół, organizacji społecznych i lokalnych środowisk. Poznawali założenia programu i zasady konkursu, wymieniali doświadczenia, nawiązywali kontakty i szukali partnerów do działania. ŁDK organizował ten cykl we współpracy z siedmioma partnerami regionalnymi.

Szkolenia i warsztaty pozwalały pogłębić tematy podejmowane podczas spotkań. Dotyczyły rozpoznawania potrzeb, budowania partnerskich relacji i przygotowywania przedsięwzięć wspólnie z młodymi ludźmi. Ważne było to, jak dzielić się odpowiedzialnością, wspierać samodzielność młodzieży i dawać jej rzeczywisty udział w podejmowaniu decyzji. Z kolei działania edukacyjne i animacyjne współtworzone z młodymi dawały możliwość rozwijania zainteresowań i sprawdzania się we wspólnej pracy.

Także finał miał część warsztatową. Młodzież rozwijała umiejętność tworzenia rolek, a dorośli pracowali nad tym, jak przekuć pojedynczą inicjatywę w trwałą relację z młodymi ludźmi. Po spotkaniu podsumowującym kontynuowano działania warsztatowo-szkoleniowe. W końcowej części tegorocznego programu znalazły się tematy pracy z młodzieżą w kryzysie psychicznym, wspólnego planowania i podejmowania decyzji oraz promocji lokalnych projektów.

Pierwszy rok BMK pozostawił po sobie konkretne realizacje, nowe kontakty i doświadczenie współpracy. Podczas finału było już jednak widać, że dla wielu uczestników najbliższym krokiem będzie kolejny pomysł. Do dalszej pracy przystąpią z wiedzą, jak wiele wymaga jego realizacja — i z dumą, że pierwsze wspólne przedsięwzięcie mają już za sobą.